---
title: Kaszt – podpora stropu w kopalni. Budowa i ciekawostki
description: Poznaj budowę kasztu i sprawdź, jak drewniana podpora zabezpiecza strop kopalni. Odkryj ciekawostki o dawnych kasztach i trwałości drewna w Wieliczce.
---

# Kaszt – podpora stropu w kopalni. Budowa i ciekawostki

**Szczegóły**
: Autor: [Sebastian - Nałamach](https://nalamach.pl/na-lamach)
: Kategoria: [Różne](https://nalamach.pl/rozne/rozne2)

![Kaszt – podpora stropu w kopalni](https://nalamach.pl/images/inne/01/kaszt.jpg)

## Jak drewno pomaga utrzymać sklepienie kopalni?



 



Kaszt to podpora stropu w kopalni, zbudowana z drewnianych belek układanych warstwami na krzyż. Taki stos przejmuje nacisk skał i pomaga zabezpieczać podziemne wyrobisko. Z daleka przypomina wieżę z klocków, jednak jego działanie zależy od układu drewna. W kopalniach soli niektóre konstrukcje przetrwały setki lat... Co sprawia, że nadal możemy je oglądać?


 

 



**Kaszt – najważniejsze informacje**



- Kaszt to stos podporowy, który zabezpiecza strop wyrobiska górniczego.
- Drewniane elementy układa się warstwami na krzyż.
- W układzie dwóch belek na dwóch powstają cztery obszary kontaktu między warstwami.
- Wnętrze kasztu może pozostać puste albo zostać wypełnione materiałem skalnym.
- Powierzchnia styku belek wpływa na sztywność i nośność podpory.
- Drewniany stos może się odkształcać, nadal przenosząc obciążenie.
- Najstarsze pnie w podporach komory Boczaniec ścięto około 1545 roku.
- Zasolenie sprzyja zachowaniu drewna, ale kontakt z korodującym żelazem może przyspieszać jego niszczenie.



 



## Co to jest kaszt i do czego służy w kopalni?



**Kaszt, nazywany także stosem podporowym, stanowi jeden z rodzajów obudowy górniczej.** Podpiera strop, czyli skały znajdujące się nad wyrobiskiem. Jego podstawa opiera się na spągu – tak górnicy określają dolną powierzchnię wyrobiska.



W odróżnieniu od pojedynczego stojaka kaszt zajmuje większą powierzchnię i tworzy przestrzenną konstrukcję, której zadaniem jest podparcie skał nad zabezpieczanym miejscem. Jego wygląd bywa mylący... za prostą formą kryją się zasady mechaniki.



![Kaszt – podpora stropu w kopalni](https://nalamach.pl/images/inne/01/kaszt2.jpg)



 



## Jak wygląda drewniana podpora stropu?



Wyobraź sobie dwie belki leżące równolegle. Na nich spoczywa następna para, obrócona o ćwierć obrotu. Kolejne warstwy powtarzają ten układ, aż powstaje stos przypominający ażurową skrzynię. Istnieją też konstrukcje z większą liczbą belek w warstwie.



Do budowy wykorzystuje się okrąglaki lub kantówki, czyli drewno o obrobionym, zwykle kwadratowym albo prostokątnym przekroju. Nie każdy kaszt wygląda więc identycznie... Możesz zobaczyć masywną podporę z pni albo stos równych belek.



Wymiary nie są dowolne. Badania pełnowymiarowych podpór wykazały, że wzrost ich wysokości prowadził do spadku zdolności przenoszenia obciążeń.



 



## Dlaczego belki kasztu układa się na krzyż?



Krzyżujące się warstwy tworzą miejsca podparcia, przez które obciążenie jest przekazywane w dół. Dzięki takiemu układowi pojedyncze belki stają się częścią wspólnej podpory. W najprostszym układzie dwóch belek na dwóch powstają cztery obszary kontaktu między sąsiednimi warstwami. **Znaczenie ma powierzchnia styku drewna.** Większy kontakt pomiędzy warstwami może zwiększać sztywność i nośność kasztu. Dwie podobne wieże mogą zachowywać się inaczej... Sama ilość drewna nie wystarcza do oceny ich wytrzymałości.



 



## Kaszty puste i wypełnione – czym się różnią?



Pusty kaszt ma wolną przestrzeń wewnątrz drewnianego obrysu. Określenie „pusty” nie oznacza więc, że niczego nie podpiera... Obciążenie przenosi jego drewniana konstrukcja, dobrana do warunków panujących w wyrobisku.



W drugim wariancie wnętrze wypełnia materiał skalny, np. skała płonna, która nie stanowi użytecznej kopaliny. Z zewnątrz oba stosy mogą przypominać podobne skrzynie, jednak zawartość ich środka jest inna, co warto sprawdzić podczas oglądania zdjęcia. Dobór wypełnienia i sposobu wykonania należy do projektu zabezpieczenia wyrobiska.



 



## Jak drewniana konstrukcja przenosi nacisk skał?



Nacisk ze stropu trafia na górę kasztu, a następnie przez kolejne warstwy drewna jest przekazywany na podłoże. W miejscach styku belki są ściskane. W typowym kaszcie z poziomych belek obciążenie działa przede wszystkim poprzecznie do włókien drewna.



Czy podpora musi pozostawać zupełnie nieruchoma? Nie. **Drewno może się zgniatać, a stos zmniejszać swoją wysokość, nadal stawiając opór obciążeniu.** Zależność między odkształceniem a przenoszoną siłą badano na pełnowymiarowych konstrukcjach. Nie jest ona jednakowa podczas całego ściskania.



Widoczne osiadanie nie pozwala samo w sobie ustalić, ile obciążenia może jeszcze przenieść podpora bez utraty swojej stateczności. Nie ma też jednej wartości udźwigu dla każdego kasztu. Oprócz właściwości drewna liczy się geometria konstrukcji, a zachowanie podpory w kopalni może różnić się od wyniku laboratoryjnego.



 



## Dlaczego drewno w kopalni soli potrafi przetrwać setki lat?



Wielicka kopalnia dostarcza niezwykłych przykładów trwałości drewna. W komorze Boczaniec najstarsze pnie wykorzystane w podporach ścięto około 1545 roku. Niektóre miały nawet 70 cm średnicy. Na drewnie zachowały się ślady pożaru z 1697 roku... Dawne zabezpieczenie jest więc również zapisem historii podziemi.



Drewno stopniowo nasyca się solą. Badania próbek z Wieliczki, liczących od około 50 do 400 lat, potwierdziły, że wysokie zasolenie sprzyjało zachowaniu jego struktury.



Jest jednak zastrzeżenie. Kontakt z żelazem może pogarszać stan zasolonego drewna, ponieważ produkty korozji metalu wnikają w materiał i przyspieszają jego niszczenie. Sama obecność soli nie gwarantuje zatem, że każda belka zachowa się równie dobrze przez kolejne stulecia, niezależnie od otoczenia.



![kopalnia](https://nalamach.pl/images/inne/01/kopalnia.jpg)



 



## W drewnianym stosie liczy się każdy punkt podparcia



Patrząc na kaszt, warto zwrócić uwagę na proporcje całej konstrukcji i miejsca zetknięcia belek. To właśnie tam zwykły stos drewna staje się podporą przenoszącą obciążenie. Jego pozorna prostota bywa myląca... Zmiana układu może zmienić zachowanie całości pod naciskiem. A zabytkowe konstrukcje Wieliczki pokazują dodatkowo, że materiał znany od stuleci potrafi przetrwać w szczególnym środowisku niezwykle długo. Ich wiek jest fascynującą ciekawostką, lecz nie zastępuje oceny stanu technicznego.



 



## Pytania o kaszty i drewniane podpory w kopalni



**Jak nazywa się drewniana podpora stropu w kopalni?**
Podpora z drewnianych elementów układanych warstwami na krzyż to kaszt, nazywany też stosem podporowym. Nie każda drewniana podpora jest kasztem.



**Z czego buduje się kaszt górniczy?**
Drewniane kaszty buduje się z okrąglaków lub kantówek układanych w kolejne, krzyżujące się warstwy.



**Dlaczego kaszt ma belki ułożone na krzyż?**
Krzyżujące się warstwy tworzą obszary kontaktu, przez które nacisk jest przekazywany w dół. Powierzchnia tego styku wpływa na wytrzymałość konstrukcji.



**Czym wypełnia się kaszty w kopalni?**
Wnętrze kasztu można wypełnić materiałem skalnym, np. skałą płonną, choć stosuje się także konstrukcje puste.



**Czy drewniany kaszt może się odkształcać?**
Tak, drewniany kaszt może zmniejszać wysokość pod naciskiem i nadal przenosić obciążenie. Jego stan wymaga jednak oceny technicznej.



**Dlaczego drewniane podpory w Wieliczce przetrwały setki lat?**
Wysokie zasolenie sprzyjało zachowaniu struktury drewna, choć kontakt z korodującym żelazem może przyspieszać jego niszczenie.



 



**Źródła:**



- Elementy składowe obudów stosowanych w podziemnych wyrobiskach górniczych, [https://zpe.gov.pl/a/elementy-skladowe-obudow-stosowanych-w-podziemnych-wyrobiskach-gorniczych/D2HvR36i0](https://zpe.gov.pl/a/elementy-skladowe-obudow-stosowanych-w-podziemnych-wyrobiskach-gorniczych/D2HvR36i0)
- Factors Affecting Strength and Stability of Wood Cribbing, https://stacks.cdc.gov/view/cdc/10486
- Bureau of Mines – Design Methods to Enhance the Capacity, Stiffness, and Timber Utilization of Wood Cribs, https://stacks.cdc.gov/view/cdc/10088
- Jak wygląda rusztowanie w kopalni? Komora Boczaniec i dawne podpory stropu, https://www.kopalnia.pl/kopalnia-wiedzy/jak-wyglada-rusztowanie-w-kopalni-komora-boczaniec-i-dawne-podpory-stropu-pypw
- H. Wróblewska, Z. Owczarzak – Z badań nad składem chemicznym obiektów drewnianych z kopalni soli w Wieliczce, https://www.drewno-wood.pl/pdf-173724-95279?filename=Z-badan-nad-skladem-chemi.pdf



 



**Sprawdź też inne artykuły o konstrukcjach, zabytkach i codziennych ciekawostkach:**



- [Domki drewniane i letniskowe - co warto wiedzieć?](https://nalamach.pl/dom-i-transport/dom-i-ogrod/domki-drewniane-i-letniskowe-co-warto-wiedziec)
- [Kotwy stalowe a chemiczne – poznaj różnice we właściwościach i zastosowaniach](https://nalamach.pl/dom-i-transport/dom-i-ogrod/kotwy-stalowe-a-chemiczne-poznaj-roznice-we-wlasciwosciach-i-zastosowaniach)
- [Zamek w Pszczynie i księżna Daisy](https://nalamach.pl/rozne/rozne2/zamek-w-pszczynie-i-ksiezna-daisy)
- [Niezależne portale polityczne z ich krótkim opisem](https://nalamach.pl/rozne/rozne2/niezalezne-portale-polityczne-z-ich-krotkim-opisem)

: Utworzono: 29 październik 2026