Kto był ostatnim królem Polski i dlaczego

Polska i jego ostatni król

 

Zastanawiasz się, kto był ostatnim królem Polski? Na pierwszy rzut oka odpowiedź wydaje się prosta. W większości książek historycznych znajdziesz informację, że był nim Stanisław II August Poniatowski. Sprawa jest jednak trochę bardziej złożona. Po jego abdykacji pojawili się jeszcze inni władcy związani z ziemiami polskimi. Rzecz w tym, że ci nie nosili już tradycyjnego tytułu króla Polski. To właśnie dlatego czasami można spotkać różne interpretacje tego zagadnienia. Kim był Stanisław August, w jakich okolicznościach objął tron i dlaczego uznaje się go za ostatniego króla Rzeczypospolitej? O tym wszystkim przeczytasz poniżej.

 

Ostatni król Polski – najważniejsze informacje

• Stanisław II August Poniatowski panował w latach 1764-1795.
• Stanisław II August Poniatowski był ostatnim królem niepodległej Rzeczypospolitej Obojga Narodów.
• Został wybrany podczas wolnej elekcji po śmierci Augusta III.
• Akt abdykacji podpisał 25 listopada 1795 roku po III rozbiorze Polski.
• Po jego abdykacji tytuł króla Polski nosili także niektórzy carowie Rosji.
• Aleksander I był królem Polski w latach 1815-1825 i został koronowany w Warszawie.
• Większość historyków uznaje Stanisława Augusta za ostatniego króla Polski ze względu na upadek niepodległego państwa.

 

Kim był ostatni król Polski?

Stanisław II August Poniatowski był ostatnim królem Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Urodził się 17 stycznia 1732 roku i panował od 1764 do 1795 roku. Nie pochodził z królewskiej dynastii. Został wybrany podczas wolnej elekcji, czyli głosowania przeprowadzanego przez szlachtę.

Były to czasy bardzo trudne dla państwa. Polska nadal należała do największych krajów Europy. Pozycja polityczna naszego kraju była znacznie słabsza niż jeszcze sto czy dwieście lat wcześniej. Rosja, Prusy i Austria coraz mocniej wpływały na decyzje podejmowane w Warszawie. Wiele reform blokowano, a konflikty wewnętrzne dodatkowo osłabiały kraj.

Sam Stanisław August był człowiekiem dobrze wykształconym. Interesował się nauką i filozofią. Wspierał rozwój szkolnictwa, patronował artystom i próbował unowocześniać państwo. Za jego panowania powstała Komisja Edukacji Narodowej, którą często określa się mianem pierwszego ministerstwa oświaty w Europie.

Wokół jego osoby od dawna toczą się spory. Jedni widzą w nim reformatora próbującego ratować kraj znajdujący się w bardzo trudnym położeniu. Inni zwracają uwagę na jego zależność od Rosji oraz decyzje podejmowane w ostatnich latach istnienia Rzeczypospolitej. Kilka wieków później emocje nadal nie opadły.

Nie zmienia to jednak jednego faktu. To właśnie Stanisław II August Poniatowski dla większości osób zapisał się w historii jako ostatni król Polski.

 

Jak Stanisław August Poniatowski został królem?

Stanisław August Poniatowski nie odziedziczył tronu po ojcu. Nie należał też do królewskiej dynastii. W tamtych czasach polskich monarchów wybierano podczas wolnej elekcji.

Po śmierci Augusta III w 1763 roku trzeba było wskazać nowego władcę. Kandydatów było kilku. Ostatecznie największe szanse miał właśnie Poniatowski. Skąd tak silna pozycja? Powodów było kilka.

Duże znaczenie miało wsparcie wpływowego rodu Czartoryskich. Była też Rosja. A dokładniej Katarzyna II, cesarzowa Rosji. Kilka lat wcześniej znała już Poniatowskiego. Ich relacja była bardzo bliska i historycy nie mają co do tego większych wątpliwości. Rosja chciała mieć wpływ na wydarzenia w Polsce. Poniatowski wydawał się kandydatem, który pozwoli zachować takie wpływy. Dlatego otrzymał poparcie Petersburga.

We wrześniu 1764 roku odbyła się elekcja. Szlachta wybrała Stanisława Augusta Poniatowskiego na króla Polski. Niedługo później odbyła się koronacja w Warszawie. Czy był to całkowicie niezależny wybór? Tu zaczynają się spory.

Już wtedy wielu ludzi uważało, że obecność wojsk rosyjskich wywierała presję na sytuację polityczną. Inni twierdzą, że nawet bez tego Poniatowski miał szanse na zwycięstwo. Prawda zapewne leży gdzieś pośrodku.

Nowy król obejmował władzę w bardzo trudnym momencie. Państwo było osłabione. Sąsiedzi stawali się coraz potężniejsi. Problemy narastały od dziesięcioleci. Mimo tego nie zamierzał siedzieć z założonymi rękami. Wspierał reformy. Rozwój nauki. Szkolnictwo. Kulturę. Kilkadziesiąt lat później wielu historyków uznało go za jednego z najbardziej wykształconych polskich monarchów.

Gdy obejmował tron, nikt nie wiedział jeszcze jednego. To właśnie on miał zostać ostatnim królem Polski. Ostatnim ... przynajmniej w tradycyjnym znaczeniu tego tytułu.

zdj. Portret Stanisława Augusta w stroju koronacyjnym
© Źródło: Wikimedia Commons. Autor: Marcello Bacciarelli. Licencja: domena publicza.

 

Dlaczego Stanisław II August Poniatowski abdykował?

Panowanie Stanisława Augusta przypadło na bardzo burzliwy okres. Polska stopniowo traciła swoją pozycję. Coraz większe wpływy zdobywały Rosja, Prusy i Austria. Przez wiele lat podejmowano próby ratowania państwa. Uchwalono nawet Konstytucję 3 maja (5 maja 1791 weszła w życia). Dla wielu była ona nadzieją na odbudowę kraju. Nie wszystkim jednak takie zmiany się podobały.

Przeciwko reformom wystąpiła część magnatów. Wsparła ich Rosja. Niedługo później wybuchła wojna. Polska nie była w stanie skutecznie przeciwstawić się znacznie silniejszemu przeciwnikowi.

Potem przyszły kolejne rozbiory. I rozbiór Polski w 1772 r. zabrał nam 202 800 km² ziemi i 4,281 mln osób. II rozbiór Polski w 1793 r. Polska straciła 287 000 km² ziemi i 4,192 mln osób. Z każdym rokiem terytorium Rzeczypospolitej stawało się mniejsze. Coraz mniejsze...

Ostatnią próbą ratunku było powstanie kościuszkowskie w 1794 roku. Na jego czele stanął Tadeusz Kościuszko. Początkowo pojawiła się nadzieja. Polacy odnosili nawet pierwsze sukcesy. Nie trwało to długo.

Rosja i Prusy dysponowały znacznie większymi siłami. Powstanie upadło. W 1795 r. trzy mocarstwa dokonały III rozbioru Polski. Państwo praktycznie przestało istnieć. III rozbiór Polski to 240 100 km² i 3,478 mln osób.

W takiej sytuacji król nie miał już czym rządzić. Nie posiadał własnego państwa. Nie miał armii. Nie miał również sensownej władzy. 25 listopada 1795 roku Stanisław August Poniatowski podpisał akt abdykacji. Oficjalnie zrzekł się korony. Data nie była przypadkowa. Tego dnia przypadała rocznica koronacji Katarzyny II.

Czy miał inne wyjście? Wielu historyków uważa, że nie. Polska została podzielona między sąsiadów. Decyzje zapadały już poza Warszawą. Po abdykacji wyjechał do Grodna, a później do Petersburga. Tam spędził ostatnie lata życia. Zmarł 12 lutego w 1798 roku.

Wraz z jego rezygnacją zakończyła się pewna epoka. Przed nim ponad 800 lat Polską rządzili książęta i królowie. Pierwszym był Mieszko I z okresem panowania od 960 do 992 roku. Po abdykacji Stanisława Augusta tron opustoszał. Na bardzo długo. Aż do odzyskania niepodległości w 1918 roku nie pojawił się już żaden król Polski uznawany przez historyków za następcę ostatniego monarchy Rzeczypospolitej.

 

Czy byli inni władcy po Stanisławie II Auguście Poniatowskim?

Czy byli inni władcy po Stanisławie II Auguście Poniatowskim? Tak byli. Jeżeli zapytasz historyka o ostatniego króla Polski, niemal na pewno wskaże Stanisława Augusta Poniatowskiego. Nie oznacza to jednak, że po jego abdykacji nie było już żadnych władców związanych z państwem polskim.

Po III rozbiorze Polska zniknęła z mapy Europy. Kilkanaście lat później sytuacja częściowo się zmieniła. W 1807 roku Napoleon utworzył Księstwo Warszawskie. Na jego czele stanął Fryderyk August I, król Saksonii. Czy był królem Polski? Formalnie nie. Nosił tytuł księcia warszawskiego. Mimo to niektórzy zwracają uwagę, że sprawował władzę nad polskim państwem i był następcą politycznej tradycji dawnej Rzeczypospolitej.

Po upadku Napoleona powstało Królestwo Polskie, często nazywane Kongresowym. Tutaj sytuacja wyglądała jeszcze bardziej interesująco.

Władcami Królestwa byli kolejni carowie Rosji:

• Aleksander I w latach 1815–1825.
• Mikołaj I w latach 1825–1831.

Co ważne, Aleksander I został nawet koronowany na króla Polski. Mikołaj I również posiadał taki tytuł. Z tego powodu część badaczy uważa, że byli oni kolejnymi królami Polski po Stanisławie Auguście.

Po powstaniu listopadowym sytuacja ponownie się zmieniła. Rosja coraz mocniej ograniczała autonomię Królestwa Polskiego. Kolejni carowie nadal używali tytułu króla Polski:

• Mikołaj I do 1855 roku.
• Aleksander II do 1881 roku.
• Aleksander III do 1894 roku.
• Mikołaj II do 1917 roku.
• Michał II przez kilka dni w 1917 roku.

Dlaczego więc większość Polaków nie uważa ich za królów Polski?

Powód jest prosty. W powszechnym odbiorze byli przede wszystkim carami Rosji. Mieszkali w Petersburgu. Kierowali rosyjskim imperium. Interesy Polski znajdowały się daleko na liście ich priorytetów. Wielu Polaków postrzegało ich raczej jako władców państwa zaborczego niż polskich monarchów.

Jest jednak także drugi argument. Stanisław August był ostatnim królem niepodległej Rzeczypospolitej. Kolejni władcy rządzili już krajem zależnym od obcych mocarstw. Dla wielu historyków właśnie ta różnica ma decydujące znaczenie.

Czy to oznacza, że mówienie o Aleksandrze I lub Mikołaju I jako królach Polski jest błędem? Niekoniecznie. Pod względem formalnym tytuł taki rzeczywiście posiadali. Można więc spotkać opracowania, w których są wymieniani jako kolejni monarchowie Królestwa Polskiego. Z drugiej strony ogromna część historyków i autorów popularnych publikacji oddziela dzieje niepodległej Rzeczypospolitej od okresu zależności od Rosji.

Po upadku monarchii Romanowów władzę przejęła Rada Regencyjna, a następnie Józef Piłsudski jako Naczelnik Państwa. Nie byli oni jednak królami. Polska obrała już zupełnie inny kierunek. Zamiast monarchii powstała republika.

Dlatego właśnie najczęściej usłyszysz, że ostatnim królem Polski był Stanisław II August Poniatowski. Jeśli jednak spojrzeć wyłącznie na formalne tytuły, można znaleźć argumenty za tym, że po nim pojawili się jeszcze monarchowie noszący tytuł króla Polski. Wszystko zależy od tego, czy za ważniejszą uznamy ciągłość tytułu, czy ciągłość niepodległego państwa.

 

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Kto był ostatnim królem Polski?
Ostatnim królem Polski był Stanisław II August Poniatowski, który panował w latach 1764-1795.

Kiedy Stanisław August Poniatowski został królem?
Stanisław August Poniatowski został wybrany na króla podczas wolnej elekcji w 1764 roku.

Dlaczego Stanisław August Poniatowski abdykował?
Abdykował po III rozbiorze Polski, gdy Rzeczpospolita przestała istnieć jako niepodległe państwo.

Kiedy nastąpiła abdykacja ostatniego króla Polski?
Akt abdykacji został podpisany 25 listopada 1795 roku.

Czy po Stanisławie Auguście byli jeszcze królowie Polski?
Formalnie tytuł króla Polski nosili później niektórzy carowie Rosji, jednak większość historyków nie uznaje ich za tradycyjnych polskich monarchów.

Czy Aleksander I był królem Polski?
Tak. Aleksander I był królem Królestwa Polskiego w latach 1815-1825 i został koronowany na króla Polski.

Dlaczego carowie Rosji nie są zwykle uznawani za królów Polski?
Rządzili przede wszystkim Imperium Rosyjskim, a Królestwo Polskie było od niego zależne politycznie.

Kto sprawował władzę po upadku monarchii w Polsce?
Po zakończeniu rządów monarchów władzę przejęły między innymi Rada Regencyjna oraz Józef Piłsudski jako Naczelnik Państwa.

 

Polecamy również inne nasze artykuły:

• Co to jest akapit oraz ciekawostki o akapicie
• Ile tygodni ma rok? Odpowiedź nie jest taka oczywista
• Najpopularniejszy język na świecie – odpowiedź może zaskoczyć

 

Źródło

^{https://pl.wikipedia.org/wiki/Władcy_Polski
https://pl.wikipedia.org/wiki/Rozbiory_Polski}