Czy łabędzie odlatują na zimę plus ciekawostki o łabędziach

O łabędziach

 

Jesienią nad jeziorami robi się ciszej. Mniej spacerowiczów, rowerów, a mgła siada nisko nad wodą. A co wtedy dzieje się z łabędziami? Czy odlatują, czy jednak zostają na miejscu? Odpowiedź nie jest całkiem oczywista, bo sporo zależy od pogody, regionu i samego gatunku. Jedne ptaki ruszają setki kilometrów dalej, inne potrafią przetrwać zimę nawet w środku miasta.

 

Najważniejsze informacje o łabędziach

• Nie wszystkie łabędzie odlatują na zimę – część zostaje w Polsce przez cały rok.
• Łabędzie mogą osiągać nawet 240 cm rozpiętości skrzydeł i ważyć ponad 10 kg.
• Młode łabędzie są szare lub szarobrązowe i dopiero później stają się białe.
• Łabędzie potrafią lecieć z prędkością nawet 88 km/h podczas migracji.
• Para łabędzi często pozostaje razem przez wiele lat i wspólnie wychowuje młode.
• Cygnęta czasem podróżują na grzbiecie rodziców, schowane między skrzydłami.
• Dorosłe łabędzie bardzo mocno bronią gniazda i potrafią odstraszać większe zwierzęta.

 

Czy łabędzie odlatują na zimę?

Tak, ale nie wszystkie. Część łabędzi spędzających lato w Polsce rzeczywiście odlatuje, kiedy temperatura zaczyna mocniej spadać. Najczęściej robią to wtedy, gdy zbiorniki wodne zamarzają i coraz trudniej znaleźć pożywienie. Ptaki potrzebują dostępu do otwartej wody – bez niej mają problem z żerowaniem i odpoczynkiem.

Są jednak łabędzie, które zostają. Zwłaszcza tam, gdzie rzeki nie zamarzają całkowicie albo ludzie regularnie pojawiają się nad wodą. W dużych miastach widać to bardzo wyraźnie. Parkowe stawy, kanały czy okolice elektrowni często utrzymują wyższą temperaturę wody i właśnie tam ptaki potrafią przetrwać całą zimę.

Co ciekawe, łabędzie nieme, czyli te najczęściej spotykane w Polsce, nie są aż tak skłonne do dalekich migracji jak inne gatunki. Jeśli mają dobre warunki, potrafią zostać na miejscu przez cały rok. Czasem przesuwają się tylko kawałek dalej – z jednego jeziora na rzekę albo w okolice portów.

Bywa też odwrotnie. Nad Wisłę czy mazurskie jeziora przylatują zimą łabędzie z chłodniejszych części Europy.

 

Dokąd lecą łabędzie z Europy i jak wygląda ich zimowa wędrówka?

Niektóre lecą naprawdę daleko. Łabędzie żyjące w północnej Europie – np. w Finlandii, Estonii, Szwecji albo Rosji – często kierują się zimą na zachód i południe. Można je spotkać wtedy w Niemczech, Francji, Holandii, Danii, a także w Polsce, Grecji czy nawet Iranie. Wszystko zależy od tego, gdzie znajdą wodę i jedzenie.

Migracja łabędzi nie wygląda jednak tak jak w filmach przyrodniczych z małymi ptakami lecącymi tysiące kilometrów bez przerwy. Łabędzie są ciężkie. Potężne skrzydła pomagają im utrzymać się w powietrzu, ale lot wymaga ogromnej ilości energii. Dlatego zwykle przemieszczają się etapami.

Czasem zatrzymują się na kilka dni. Potem lecą dalej. Widok klucza łabędzi późną jesienią robi ogromne wrażenie. Zwłaszcza że podczas lotu słychać charakterystyczny świst skrzydeł. Dość głośny, niski, trochę dudniący. Jeśli ktoś raz usłyszy taki dźwięk nad głową, raczej go zapamięta.

Wędrówki odbywają się głównie nocą albo wcześnie rano. Ptaki wykorzystują wtedy spokojniejsze powietrze i niższą aktywność ludzi. No i mniej drapieżników. Ciekawe jest też to, że młode łabędzie uczą się tras od starszych osobników. Lecą razem. Obserwują. Zapamiętują miejsca postoju. Natura ma własny system przekazywania informacji i działa on zaskakująco dobrze.

 

Dlaczego część łabędzi zostaje w Polsce nawet podczas dużych mrozów?

Jeszcze kilkanaście lat temu zimujące łabędzie mocno dziwiły. Dzisiaj widok ptaka stojącego na lodzie w środku stycznia nikogo specjalnie nie zaskakuje. I nie, to nie znaczy od razu, że dzieje mu się coś złego.

Dużo zmienił klimat. Zimy są łagodniejsze, krótsze, a wiele rzek nie zamarza już tak mocno jak dawniej. Łabędzie szybko się do tego dostosowały. Jeśli mają dostęp do wody i znajdują jedzenie, nie widzą powodu, żeby lecieć setki kilometrów dalej.

W miastach sytuacja wygląda jeszcze inaczej. Ciepła woda wypływająca z różnych instalacji, ruch wody przy mostach czy portach, a do tego obecność ludzi – wszystko to sprawia, że ptaki mają łatwiej. Czasem aż za łatwo. Bo choć dokarmianie kojarzy się dobrze, potrafi też zmieniać naturalne zachowania łabędzi. Ptaki przyzwyczajają się do obecności człowieka i przestają szukać pożywienia samodzielnie. Potem zimują tam, gdzie normalnie dawno by odleciały.

Nie oznacza to oczywiście, że każdy łabędź siedzący zimą nad wodą potrzebuje pomocy. Zdrowy ptak dobrze radzi sobie z chłodem. Ma grubą warstwę tłuszczu i bardzo gęste pióra, które świetnie zatrzymują ciepło. Nawet kiedy temperatura mocno spada, łabędź może wyglądać zupełnie spokojnie. Stoi nieruchomo, chowa dziób pod skrzydło i oszczędza energię. Czasem wygląda trochę jak śnieżna rzeźba.

Warto też wiedzieć, że łabędzie nie marzną od lodu tak, jak mogłoby się wydawać. Ich układ krążenia działa sprytnie – ciepło z organizmu nie ucieka szybko do nóg i stóp. Dzięki temu mogą chodzić po lodzie przez długi czas bez większego problemu.

 

Czy łabędzie naprawdę łączą się w pary na całe życie?

To jedna z tych historii, które powtarza się bardzo często. I akurat tutaj jest sporo prawdy.

Łabędzie rzeczywiście tworzą bardzo trwałe pary. Samiec i samica potrafią być razem przez wiele lat, wspólnie budować gniazdo i wychowywać młode. W okresie lęgowym są mocno związane ze swoim terytorium. Bronią go zawzięcie, czasem aż przesadnie. Zdarza się, że para pozostaje razem do końca życia jednego z ptaków. Ale natura nie zawsze działa idealnie romantycznie. Jeśli partner zginie albo zniknie, drugi łabędź po pewnym czasie może dobrać sobie nową parę. Mimo tego ich relacje naprawdę robią wrażenie.

Często można zauważyć charakterystyczne zachowania – wspólne pływanie, synchroniczne ruchy szyją, pilnowanie młodych. Kiedy dwa łabędzie ustawiają głowy w kształt serca, wygląda to niemal nierealnie. Zdjęcia takich momentów są później wszędzie ... na plakatach czy w internecie.

Jednak za tym spokojnym obrazkiem kryje się też spory temperament. Zwłaszcza samce w sezonie lęgowym bywają agresywne. Potrafią przeganiać inne ptaki, a nawet ruszyć w stronę człowieka, jeśli uznają go za zagrożenie. I lepiej wtedy nie podchodzić zbyt blisko. Skrzydła łabędzia są ogromne, a uderzenie potrafi być naprawdę mocne.

Młode łabędzie przez długi czas pozostają z rodzicami. Pływają razem jeszcze długo po wykluciu, uczą się zdobywania pożywienia i obserwują zachowania dorosłych ptaków. Taka rodzinna grupa potrafi trzymać się razem przez kilka miesięcy.

 

Najfajniejsze ciekawostki o łabędziach

Łabędzie wydają się bardzo spokojne. Płyną wolno, praktycznie bez ruchu, wszystko wygląda elegancko i lekko. Ale kiedy zaczyna się czytać o nich więcej, nagle wychodzi masa dziwnych i zaskakujących rzeczy. Niektóre aż trudno połączyć z tym białym ptakiem z parkowego stawu.

Łabędź wcale nie jest taki „niemy”

Nazwa trochę myli. Łabędź niemy wydaje dźwięki, tylko robi to rzadziej niż inne gatunki łabędzi. Potrafi syczeć, prychać, wydawać chrapliwe odgłosy albo krótkie gwizdy. Najbardziej charakterystyczny jest jednak dźwięk skrzydeł podczas lotu.

Głośny. Niski. Taki pulsujący świst. Podobno słychać go nawet z ponad kilometra.

To jedne z najcięższych latających ptaków świata

Dorosły samiec może ważyć ponad 10 kilogramów, a zdarzały się osobniki znacznie cięższe. Rozpiętość skrzydeł dochodzi nawet do 2,4 metra, więc kiedy łabędź startuje z wody, wygląda trochę jak mały szybowiec.

I dlatego potrzebuje rozpędu. Nie wzlatuje nagle jak gołąb z chodnika. Najpierw biegnie po powierzchni wody, mocno uderza skrzydłami i dopiero po chwili odrywa się od tafli.

Młode łabędzie nie są białe

To często zaskakuje dzieci nad jeziorem. Małe łabędzie, czyli cygnety, zwykle są szare albo szarobrązowe. Białe pióra pojawiają się później, czasem dopiero po wielu miesiącach. Ich dziób też wygląda inaczej – na początku jest ciemny, dopiero z czasem robi się pomarańczowy. Przez pierwsze tygodnie młode bardzo pilnują rodziców. Dosłownie pływają za nimi wszędzie.

Rodzice wożą młode na grzbiecie

I to jest jeden z najbardziej charakterystycznych widoków. Małe łabędzie potrafią wspinać się na plecy matki albo ojca i podróżować między skrzydłami. Zwłaszcza kiedy są zmęczone albo woda robi się zimna. Z daleka wygląda to trochę tak, jakby dorosły łabędź nagle zrobił się puszysty. Podczas deszczu młode chowają się dodatkowo pod skrzydłami rodzica. Ciepło, sucho i bezpiecznie.

Łabędzie bywają bardzo agresywne

Zwłaszcza wiosną. Jeśli para ma gniazdo i młode, potrafi atakować niemal wszystko, co podpłynie za blisko. Inne ptaki, psy, ludzi w kajakach ... czasem nawet rowery przy brzegu wywołują nerwową reakcję. Najpierw zwykle pojawia się syczenie. Potem łabędź unosi skrzydła i wygina szyję. To znak ostrzegawczy. Lepiej wtedy po prostu odejść kawałek dalej.

Potrafią budować ogromne gniazda

Gniazdo łabędzia nie przypomina małego ptasiego koszyczka. To raczej wielka kupa trzcin, gałęzi i roślin wodnych. Niektóre konstrukcje mają ponad metr średnicy i są używane przez kilka sezonów. Ptaki regularnie je poprawiają i rozbudowują. Trochę jak domek letniskowy wracający co roku do użytku.

Łabędzie mają swoje „terytoria”

Na mniejszych jeziorach zwykle żyje jedna para. I pilnuje okolicy bardzo uważnie. Inne łabędzie są przepędzane, szczególnie w sezonie lęgowym. Za to młode, które jeszcze nie dobrały sobie partnera, często tworzą większe grupy. Kilkadziesiąt ptaków w jednym miejscu nikogo wtedy nie dziwi.

Niektóre łabędzie żyją naprawdę długo

Na wolności potrafią dożyć kilkunastu, a czasem nawet ponad 20 lat. Jeśli mają dobre warunki i unikną chorób czy kontaktu z człowiekiem, mogą spędzić sporą część życia na tym samym jeziorze.

I właśnie dlatego mieszkańcy różnych miejscowości często rozpoznają „swoje” łabędzie. Wiedzą, gdzie wracają, kiedy pojawiają się młode i który samiec jest najbardziej wojowniczy.

 

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Czy łabędzie odlatują z Polski na zimę?
Część łabędzi odlatuje do cieplejszych regionów Europy, ale wiele zostaje w Polsce przez całą zimę.

Dokąd lecą łabędzie z Europy na zimę?
Łabędzie z północnej Europy często lecą do Niemiec, Holandii, Danii albo Polski.

Czy łabędzie mogą zostać na zamarzniętym jeziorze?
Tak, jeśli mają dostęp do fragmentu otwartej wody i znajdują pożywienie.

Jak szybko latają łabędzie podczas migracji?
Łabędzie mogą osiągać w locie prędkość nawet około 88 km/h.

Czy młode łabędzie są białe?
Nie, młode łabędzie zwykle mają szare albo szarobrązowe pióra.

Czy łabędzie naprawdę są razem przez całe życie?
Wiele par pozostaje razem przez długie lata, choć po stracie partnera łabędź może dobrać nową parę.

Dlaczego łabędzie syczą na ludzi?
Najczęściej robią to wtedy, gdy bronią gniazda albo młodych przed zagrożeniem.

Czy łabędzie potrafią być agresywne?
Tak, szczególnie w okresie lęgowym potrafią bardzo mocno bronić swojego terytorium.

Jak długo żyją łabędzie?
Na wolności łabędzie mogą żyć kilkanaście, a czasem nawet ponad 20 lat.

Czy łabędzie noszą młode na plecach?
Tak, małe cygnęta często chowają się między skrzydłami rodziców podczas pływania.

 

Źródło ciekawostek o łabędziach:

^{https://en.wikipedia.org/wiki/Mute_swan}

 

Polecane inne artykuły:

• Kiedy osy opuszczają gniazdo plus ciekawostki o osach
• Gniazdo os w ziemi – jak wygląda i co z nim zrobić?
• Jak zadbać o zdrowie świń w okresie letnim?